|
De B.U.T.-trolley was niets meer, maar zeker niets minder dan een vervoermiddel. Om deze 'dagelijkse activiteit' wat meer kleur te geven én een terugblik te werpen op de bloeitijd van de B.U.T.-trolley wordt u hierbij uitgenodigd om in gedachten een rit met een B.U.T.-trolley van Amhem naar Velp te maken. We verplaatsen ons daarbij terug in feestjaar 1959; in een tijd dat Arnhem 'al' enige verkeerslichtinstallaties bezat, fietsers nog steeds voomamelijk de rijbaan bevolkten en het bezit van een auto allerminst vanzelfsprekend was. In een tijd dat de schooljeugd het in een plastic hoesje gestoken bus- abonnement aan een touwtje om zijn of haar nek droeg en Arnhem zijn enkeltjes, overstapjes en knipkaarten nog had. Kortom, in een tijd dat B.U.T.-trolleys in Arnhem nog heel gewoon waren. We beginnen onze rit bij de halte in de Utrechtsenstraat tegenover de PGEM. Uit de richting Oosterbeek komt een trolley van lijn 1, één van de serie 101-136, aangereden. We steken netjes onze hand op en de trolley stopt. Als we instappen ruiken we vluchtig het typische 'trolleyaroma': warm rubber en verbruikte lucht. Omdat we naar Velp willen laten we onze rode knipkaart door de chauffeur knippen en gaan vervolgens op de langsbank voorin zitten, zodat we alles goed kunnen zien. Inmiddels rijden we met roffelende banden de met klinkers bestrate Utrechtsenstraat af, richting Stationsplein. Wanneer we het Stationsplein bereiken, gaat het geroffel over in gezoem; het Stationsplein is bij de grote reconstructie geasfalteerd. Op het Stationsplein is het 'wisselen' geblazen; onze chauffeur heeft ondertussen zijn wisselgeld en kaartjes in de bekende bruine trommel gedaan en kan zodoende, nadat hij zijn jas heeft aangetrokken en zijn pet opgezet, de trolley aan zijn collega overdragen. De nieuwe chauffeur stapt via de uitstapdeur in en gaat achter het stuur zitten. Met enig geduw en getrek staat de stoel in de goede stand, terwijl ondertussen de kansen van Vitesse voor de komende zondag worden beschouwd. Vervolgens worden de attributen uitgestald: op de betaaltafel de kniptang, de enkeltjes, de overstapjes en de jutezakjes met wisselgeld, bijeengehouden met paper clips; de kaarten links op het paneel naast het schuifraam. De guldens, rijksdaalders en het papiergeld blijven in de trommel. Nadat het ritueel van het wisselen is voltooid, mogen de passagiers instappen. Een dame wil naar Velp, doch is slechts in het bezit van een groene knipkaart; enigszins mopperend accepteert zij twee knippen. Ondertussen worden we gepasseerd door een grote groen Crossley bus van de N.B.M. die zojuist aan zijn lange rit naar Utrecht is begonnen , even later gevolgd door een nieuwe M.A.N.-gelede-bus van de .GTW De laatste passagier is ingestapt en de deur sluit met het karakteristieke piep-knarsgeluid. De gezellig tukkerende compressor slaat met een klap af. We rijden weer. Onder het uitrijwissel op het Stationsplein zoomt de ontsporingsindicator kort. Links zien we het busstation: één Leyland dieselbus is zichtbaar, twee trolleys gaan verscholen achter het gebouw. Naarmate de snelheid van onze trolley toeneemt, maakt de motor meer geluid. Het motorgeluid verschilt per trolley: bij de één is het een fluittoon, bij een andere een brom- of zoemtoon, terwijl een combinatie ook mogelijk is. Aan de bovenrand van het hoekraam naast de rechtervoorruit hangt aan een haakje het emaillen bordje met daarop wagenletter en lijnnummer; tijdens het rijden maakt het een tinkelend geluid. Inmiddels naderen we de haltes op het Willemsplein. De chauffeur laat het stroompedaal los om het wissel te nemen, remt daarna verder af en we stoppen bij de halte. Voornamelijk huisvrouwen met zware boodschappentassen stappen in. Links zien we het bovenleidingstuk -overigens zonder fysieke verbinding -dat het voor trolleys, komende vanaf de Zijpsepoort, mogelijk maakt naar deJansbinnensingel te rijden zonder de omweg via het Stationsplein te maken. Omdat de trolleystangen bij een dergelijke escapade driemaal moeten worden overgezet, wordt dit stukje bovenleiding nauwelijks gebruikt. Het betreffende stuk bovenleiding is nog een overblijfsel van de eerste bovenleidingsituatie op het Willemsplein.
We verlaten de halte, draaien linksaf en rijden langs 'Royal' waar menigeen op het terras van het zonnetje geniet. Links zien we midden op het groene hart van het Willemsplein de 'Bok van Boer' staan. Vervolgens draaien we rechtsaf de Jansbinnensingel op; het gezoem van de banden maakt plaats voor geraffel, veroorzaakt door de klinker bestrating. De chauffeur Iaat de trolley accelereren; op dit stuk schieten we lekker op. Als we het Velperplein naderen, zien we links de doorsteek voor het verkeer van de Apeldoornseweg richting Rijnbrug, waar t/m maart 1958 het zelden gebruikte bovenleidingstuk hing dat een directe verbinding vormde tussen de bovenleiding richting Jansbuitensingel en de bovenleiding vanaf de Jansbinnensingel. Trolleys uit de richting Steenstraat konden via deze lus richting remise rijden Voor het Rembrandttheater bevond zich het enige handwissel in Arnhem, dat met behulp van een trekdraad werd bediend. Het uitrijwissel van deze lus hing vlak vóór het elektrisch wissel dat de splitsing vormt voor de bovenleiding richting Steenstraat, respectievelijk richting Rijnbrug. De draden van de lus gingen hier oorspronkelijk over in de draden richting Steenstraat. Op het Velperplein stoppen we op het haltespoor. Dit haltespoor is in feite de oude trambaan, alleen de rails zijn verwijderd, verder is het nog hetzelfde gebleven. Op het Velperplein dateren een flink aantal bovenleidingmasten, herkenbaar aan hun vorm, nog uit de tramperiode. Links zien we het fraaie houten tramhuisje, waarin thans een krantenkiosk is gevestigd. Inmiddels zijn we in de Steenstraat gearriveerd, waar zich ter hoogte van de St. Martinuskerk een sectiescheiding bevindt. Deze is niet doorverbonden, herkenbaar aan de naar beneden hangende messen met de (dan zichtbare) rode schijf Ter hoogte van de Spijkerlaan staat een agent het verkeer met een klapbord te regelen Het bord vertoont 'STOP' en de chauffeur houdt zich keurig aan dit gebod nadat de groene zijde is voorgeklapt rijden we verder Wanneer we van de halte Velperpoort vertrekken, davert net een grote Duitse stoomlocomotief met een bonte sliert rijtuigen over het spoorviaduct richting Duitse grens Langs de Velperweg waarop wij korte tijd later rijden, gaan de reusachtige bovenleidingmasten soms bijna geheel schuil in de bomen Deze masten droegen eens de bovenleiding (in kettingophanging) van de elektrische tram en zijn in 1933 bij de grote vernieuwing van lijn 1 geplaatst Een voorons rijdende trolley van lijn 2 zal het elektrisch wissel onderaan de Raapopseweg uiterst langzaam moeten nemen, omdat een linksafslaande auto het kruispunt bIokkeert; zo te zien neemt de chauffeur het wissel 'op de handrem' Zelf rijden we verder richting Velp Onderaan de Bronbeeklaan is een trolley uit de richting Velp met beide stroomafnemers ontspoord De retrievers hebben deze keer uitstekend gewerkt en de onfortuinlijke chauffeur is onder de nodige belangstelling van passagiers en omstanders bezig de touwen uit de retrievers te trekken, zodat de veer weer in zijn oorspronkelijke stand komt; een karweitje dat overigens niet geheel zonder risico is Even verder zien we links het fraaie Bronbeek in zijn schitterende omgeving Een aantal 'Bronbekers' kijkt, zittend op de parkbanken , naar het passerende verkeer We zien dat de datum in het perk klopt iedere morgen wordt deze aangepast Als we de gemeentegrens passeren, zien we de nieuwe Rijksweg 12 (ook wel bekend als het Hazepad) en de Velperweg gaat over in Arnhemsestraatweg. Op dit stuk kan flink worden doorgereden en de trolley begint te trillen Dit is voorin gelukkig minder merkbaar dan achterin waar de passagiers ongewild zitten te knikkebollen Al gauw rijden we de Hoofdstraat in, het centrum van Velp De trolley is bijna leeg wanneer we linksaf de Heemskerklaan indraaien Rechts zien we het benzinestation waaraan niet te zien is dat dit eens een deel van het oude tramstation van de 'Geldersche Tram' was. De eerste( halte in de Heemskerklaan waar we nu stoppen, is op de plaats waar vroeger het eindpunt van de elektrische tram was; we rijden verder naar het huidige eindpunt Rembrandtlaan. Nadat we de chauffeur hebben gegroet, stappen we uit en horen nog net hoe twee jongetjes om 'busblokjes' vragen. Bron: trolleys in Arnhem serie 101
- 136 serie 137 - 143.
|
